Το burnout υπήρχε από τον Μεσαίωνα: Τι μας διδάσκουν οι μοναχοί για την ψυχική εξουθένωση

Η άποψη του Simple Radio:
Ο πολιτισμός είναι το οξυγόνο μας. Συγκεντρώσαμε τα πιο ενδιαφέροντα νέα από τον χώρο των τεχνών για να διευρύνουμε μαζί τους ορίζοντές μας.

Η ψυχική εξουθένωση δεν είναι ένα φαινόμενο της σύγχρονης εποχής. Πολύ πριν από τα emails, τις ατελείωτες ώρες εργασίας και την ψηφιακή υπερφόρτωση, μοναχοί του Μεσαίωνα περιέγραφαν συμπτώματα που σήμερα θα αναγνωρίζαμε ως burnout: εξάντληση, απελπισία, δυσκολία συγκέντρωσης και έντονη επιθυμία να εγκαταλείψουν τα πάντα.

Αυτό υποστηρίζει ο ιστορικός Πίτερ Τζόουνς στο νέο του βιβλίο Self-Help from the Middle Ages: A Journey into the Medieval Mind, αναδεικνύοντας πώς οι μεσαιωνικοί «θεραπευτές-ιερείς» προσπαθούσαν να βοηθήσουν ανθρώπους που βίωναν βαθιά ψυχική κόπωση.

Ήδη από τον 5ο αιώνα μ.Χ., ο μοναχός Ιωάννης Κασσιανός περιέγραφε μια κατάσταση που περιλάμβανε κόπωση, αίσθημα ματαιότητας, πνευματική σύγχυση και έντονη επιθυμία για ύπνο. Τα συμπτώματα αυτά θεωρούνταν εκδήλωση της «ακηδίας» (acedia), μιας έννοιας που ξεπερνούσε κατά πολύ τη σημερινή σημασία της τεμπελιάς.

Για τους μεσαιωνικούς στοχαστές, η ακηδία ήταν μια κατάσταση εσωτερικού κενού, απώλειας νοήματος και αδυναμίας να αντλήσει κανείς χαρά από όσα άλλοτε τον γέμιζαν. Ο Τζόουνς διαπίστωσε τις ομοιότητες όταν βίωσε ο ίδιος μια περίοδο έντονης ψυχικής κατάρρευσης, εργαζόμενος σε πανεπιστήμιο της Σιβηρίας.

Οι επτά θανάσιμες αμαρτίες, όπως διαμορφώθηκαν από πρώιμους χριστιανούς θεολόγους και αργότερα από τον Πάπα Γρηγόριο Α΄, λειτουργούσαν ως ένα σύστημα κατανόησης της ανθρώπινης ψυχολογίας. Από τον 13ο αιώνα μάλιστα, ειδικά εγχειρίδια καθοδηγούσαν τους ιερείς να προσεγγίζουν τους πιστούς μέσα από ουσιαστικό διάλογο, θυμίζοντας σε αρκετά σημεία τις σύγχρονες μορφές ψυχοθεραπείας.

Τι πρότειναν για την αντιμετώπιση της εξουθένωσης

Αντί να προσπαθούν να εξαφανίσουν τα δύσκολα συναισθήματα, οι μεσαιωνικοί συγγραφείς συμβούλευαν τους ανθρώπους να μάθουν να συνυπάρχουν μαζί τους. Χαρακτηριστική είναι η παρομοίωση με τους Ιεβουσαίους, έναν λαό που, σύμφωνα με τη Βίβλο, δεν μπορούσε ποτέ να εκδιωχθεί πλήρως: όπως εκείνοι, έτσι και ορισμένες ψυχικές δυσκολίες δεν εξαφανίζονται, αλλά μαθαίνουμε να ζούμε μαζί τους.

Παράλληλα, ο θεολόγος Γουλιέλμος Περάλδος προέτρεπε τους ανθρώπους να βρίσκουν ένα υψηλότερο νόημα ή έναν σκοπό που θα τους βοηθά να αντέχουν τις δυσκολίες, ενώ ο Βερνάρδος του Κλερβό υπενθύμιζε ότι όποιος διανύει μεγάλη διαδρομή είναι αναπόφευκτο κάποια στιγμή να σκοντάψει.

Οι ιδέες αυτές παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες με σύγχρονες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (Acceptance and Commitment Therapy), που ενθαρρύνει την αποδοχή των δύσκολων συναισθημάτων και την προσήλωση στις προσωπικές αξίες.

Τελικά, ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που φτάνει από τον Μεσαίωνα είναι ότι η ψυχική εξουθένωση δεν αποτελεί προσωπική αποτυχία ούτε αποκλειστικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης ζωής. Άνθρωποι πριν από περισσότερα από 1.500 χρόνια βίωναν τις ίδιες αγωνίες, γεγονός που υπενθυμίζει ότι κανείς δεν είναι μόνος απέναντι στην εξάντληση.