AD
ΑΦΙΕΡΩΣΗ
Katerina M. Better love Katerina Duska Καλό μουσικό ταξίδι Θέμης Γάλλος Γειά σου Αντώνη με τα ωράια σου τραγούδια... Ελενα Καλησπέρα και χρόνια πολλά σε όλους και ολες... Υπέροχα 80`s !!!!

Πολιτισμός

Τι σημαίνει το «1984» του Τζορτζ Όργουελ το 2024; | in.gr

todayJune 9, 2024

Background

Τα τελευταία χρόνια, ορισμένες συντηρητικές αμερικανικές ομάδες έχουν υιοθετήσει το σύνθημα «Κάντε τον Όργουελ ξανά μυθοπλασία», μια φράση που υποδηλώνει ότι οι δυστοπικές απεικονίσεις του ολοκληρωτισμού, του ιστορικού αναθεωρητισμού και της παραπληροφόρησης που συναντάμε σαν λογοτεχνικές συνθήκες στο 1984 του Τζορτζ Όργουελ είναι πλέον πραγματικότητα.

«Οι φιλελεύθερες ομάδες μπορεί να συμφωνούν με ορισμένες από αυτές τις έννοιες – αλλά πιθανότατα θα τις εφάρμοζαν σε διαφορετικά γεγονότα» γράφει η Anne Wallentine στο smithsonianmag.com.

«Ένας αποκαλυπτικός κώδικας των χειρότερων φόβων μας»

Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά τη δημοσίευσή του στις 8 Ιουνίου 1949, το μυθιστόρημα του Όργουελ έχει αποκτήσει ένα επίπεδο προβολής που απολαμβάνουν ελάχιστα άλλα βιβλία στην ακαδημαϊκή, πολιτική και λαϊκή κουλτούρα. Το νόημα του 1984 έχει υιοθετηθεί από ομάδες σε όλο το πολιτικό φάσμα, και κατά συνέπεια λειτουργεί ως ένα είδος πολιτικού βαρόμετρου.

Έχει περάσει λαθραία πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και έχει χρησιμοποιηθεί ως αντιπροπαγάνδα από τη CIA- σε στιγμές πολιτικής κρίσης, έχει εκτοξευθεί στην κορυφή των λιστών των μπεστ σέλερ.

Η γλώσσα και οι εικόνες του μυθιστορήματος -το οποίο ο Άντονι Μπέρτζες, συγγραφέας του «Κουρδιστού Πορτοκαλιού», κάποτε αποκάλεσε «έναν αποκαλυπτικό κώδικα των χειρότερων φόβων μας»- έχουν επίσης επανερμηνευτεί στη μουσική, την τηλεόραση, τις διαφημίσεις και τις ταινίες, διαμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν και συζητούν τον τρόμο της πολιτικής καταπίεσης.

Οι όροι που εισήγαγε το βιβλίο στην αγγλική γλώσσα, όπως «Μεγάλος Αδελφός» και «αστυνομία της σκέψης», αποτελούν σήμερα κοινή ορολογία

Photo: Wikimedia Commons

Ένας τρόπος για να «μετράμε τη θερμοκρασία» της παγκόσμιας πολιτικής

Οι όροι που εισήγαγε το βιβλίο στην αγγλική γλώσσα, όπως «Μεγάλος Αδελφός» και «αστυνομία της σκέψης», αποτελούν σήμερα κοινή ορολογία. Ο «Μεγάλος Αδελφός» είναι πλέον ένα μακροχρόνιο τηλεοπτικό ριάλιτι. Η παρακολούθηση όπως το 1984 είναι δυνατή μέσω μιας σειράς τεχνολογιών παρακολούθησης. Και η διαστρέβλωση της αλήθειας είναι εφικτή μέσω της τεχνητής νοημοσύνης.

Σε έναν κόσμο που μοιάζει αλλά και διαφέρει από τη φανταστική κοινωνία του Όργουελ, τι σημαίνει το 1984 σήμερα;

Ο Τζιν Σίτον, διευθυντής του Ιδρύματος Orwell και ιστορικός στο Πανεπιστήμιο του Westminster στην Αγγλία, λέει ότι το 1984 έχει γίνει ένας τρόπος για να «μετράμε τη θερμοκρασία» της παγκόσμιας πολιτικής. «Πηγαίνει πάνω και κάτω επειδή οι άνθρωποι το επανεφευρίσκουν [και] επειδή οι άνθρωποι στρέφονται σε αυτό … για να ανανεώσουν [την] αντίληψή τους για το παρόν. Είναι χρήσιμο γιατί σκέφτεσαι: “Πόσο άσχημα είμαστε εμείς σε σύγκριση με αυτό;»».

Δείτε το τρέιλερ της ταινίας 1984

«Όποιος ελέγχει το παρελθόν ελέγχει το μέλλον. Όποιος ελέγχει το παρόν ελέγχει το παρελθόν»

Στο 1984, τρία ολοκληρωτικά κράτη κυβερνούν τον κόσμο σε μια εκτόνωση που επιτυγχάνεται με συνεχή πόλεμο. Το παντοδύναμο Κόμμα κυριαρχεί σε μια ζοφερά ομοιόμορφη κοινωνία στο μπλοκ που ονομάζεται Ωκεανία.

Ως χαμηλόβαθμο μέλος του Κόμματος, η δουλειά του πρωταγωνιστή Ουίνστον Σμιθ είναι να ξαναγράφει τα ιστορικά αρχεία ώστε να ταιριάζουν με τη διαρκώς μεταβαλλόμενη επίσημη εκδοχή των γεγονότων. Όπως λέει ένα σύνθημα του Κόμματος, «Όποιος ελέγχει το παρελθόν ελέγχει το μέλλον. Όποιος ελέγχει το παρόν ελέγχει το παρελθόν».

«Ο Ουίνστον αρχίζει να καταγράφει τις αντιφατικές σκέψεις του και ξεκινάει παράνομη σχέση με μια γυναίκα ονόματι Τζούλια, αλλά οι δυο τους σύντομα συλλαμβάνονται και βασανίζονται από το καθεστώς για να υπακούσουν. Τελικά, η ατομικότητα του Σμιθ και η προσπάθειά του να επαναστατήσει καταστέλλονται βάναυσα. Αν και οι περισσότερες σύγχρονες κοινωνίες δεν μοιάζουν καθόλου με τη δυστοπία του βιβλίου, στο πλαίσιο της σημερινής διάδοσης της παραπληροφόρησης και της παραπληροφόρησης, τα κύρια προπαγανδιστικά συνθήματα του Κόμματος – Ο πόλεμος είναι ειρήνη, Η ελευθερία είναι δουλεία και Η άγνοια είναι δύναμη- δεν φαίνονται και τόσο τραβηγμένα» συνεχίζει η η Anne Wallentine στο smithsonianmag.com.

Η χειραγώγηση της αλήθειας

Σύμφωνα με τον γιο του Όργουελ, Ρίτσαρντ Μπλερ, ο συγγραφέας πίστευε ότι το μυθιστόρημά του «είτε θα γινόταν μπεστ σέλερ είτε ο κόσμος θα το αγνοούσε. Δεν ήταν απόλυτα σίγουρος ποιο από τα δύο θα συνέβαινε». Αλλά σύντομα μετά την έκδοσή του, η ιδιότητα του 1984 ως μπεστ σέλερ έγινε σαφής. Από τότε το βιβλίο έχει πουλήσει περίπου 30 εκατομμύρια αντίτυπα. Τελευταία επέστρεψε στην κορυφή της αμερικανικής λίστας των μπεστ σέλερ τον Ιανουάριο του 2017, αφού ένας σύμβουλος της κυβέρνησης Τραμπ επινόησε τον αμφίσημο όρο «εναλλακτικά γεγονότα».

«Είναι ένα πολύ σχετικό βιβλίο … με τον σημερινό κόσμο», λέει ο Μπλερ. «Το ευρύ θέμα [είναι] η χειραγώγηση της αλήθειας, κάτι στο οποίο οι μεγάλοι οργανισμοί και οι κυβερνήσεις είναι πολύ καλοί».

Πολλά άλλα δυστοπικά μυθιστορήματα φέρουν παρόμοιες προειδοποιήσεις. Γιατί, λοιπόν, το 1984 έχει τέτοια δύναμη παραμονής; Τα μυθιστορήματα του Όργουελ «έχουν όλα ακριβώς την ίδια πλοκή», λέει ο βιογράφος του συγγραφέα D.J. Taylor. «Όλα έχουν να κάνουν με μοναχικά, προσγειωμένα άτομα που προσπαθούν να αλλάξουν τη φύση της ζωής τους και τελικά προσγειώνονται από την καταπιεστική εξουσία».

«Ό,τι έγραψε μετά από αυτό ήταν κατά του ολοκληρωτισμού και υπέρ της δημοκρατίας»

Ο Τζορτζ Όργουελ / Photo: Wikimedia Commons

Το «Υπουργείο Αλήθειας»

Το 1984, προσθέτει ο Taylor, είναι η αποθέωση των φόβων και των υποθέσεων του Όργουελ σχετικά με την επιτήρηση και τη χειραγώγηση: «Παίρνει όλα τα βασικά στοιχεία της μυθοπλασίας του Όργουελ και στη συνέχεια τα ανεβάζει άλλες δύο βαθμίδες για να κάνει κάτι πραγματικά εντυπωσιακό». Το ακριβές, εφιαλτικό όραμα του Όργουελ περιέχει αρκετά οικεία στοιχεία που μπορούν να χαρτογραφηθούν στον γνωστό κόσμο, δίνοντάς του μια αίσθηση ανησυχητικής αληθοφάνειας.

Το μυθιστόρημα εντοπίζει το δυστοπικό μέλλον σε αναγνωρίσιμα ορόσημα του Λονδίνου. «Το πραγματικά τρομακτικό για τους αρχικούς αναγνώστες του 1949 ήταν ότι παρόλο που διαδραματίζεται το 1984, είναι εκεί: Είναι η βομβαρδισμένη, κατεστραμμένη από τον πόλεμο, μεταπολεμική Αγγλία», λέει ο Τέιλορ.

Η Γερουσία του Πανεπιστημίου του Λονδίνου ενέπνευσε το «Υπουργείο Αλήθειας» του μυθιστορήματος, καθώς είχε στεγάσει το Υπουργείο Πληροφοριών κατά τη διάρκεια της προπαγάνδας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Κατά του ολοκληρωτισμού και υπέρ της δημοκρατίας

Γεννημένος το 1903 ως Έρικ Άρθουρ Μπλερ, ο Όργουελ είχε μια σύντομη αλλά παραγωγική συγγραφική καριέρα, καταγράφοντας την πολιτική, τη φτώχεια και την κοινωνική αδικία πριν πεθάνει πρόωρα από φυματίωση τον Ιανουάριο του 1950, μόλις επτά μήνες μετά την έκδοση του 1984. Αν και καταξιωμένος δοκιμιογράφος, ο Όργουελ είναι περισσότερο γνωστός για το 1984 και τη Φάρμα των Ζώων, τη σάτιρα του 1945 για τη σταλινική Ρωσία.

Γεννημένος στη Βεγγάλη, όταν η περιοχή βρισκόταν υπό βρετανική αποικιοκρατία, ο Όργουελ σπούδασε στο κολέγιο Ίτον, αλλά εγκατέλειψε το σχολείο για να ακολουθήσει τον πατέρα του στη δημόσια διοίκηση. Απογοητεύτηκε από την αποικιοκρατική Βρετανική Ρατζ, ενώ υπηρετούσε στην Ινδική Αυτοκρατορική Αστυνομία στη Βιρμανία, μια εμπειρία που ενέπνευσε το πρώτο του μυθιστόρημα, το Burmese Days.

Το 1927, ο Όργουελ επέστρεψε στην Αγγλία και την Ευρώπη, όπου βυθίστηκε στη φτώχεια της εργατικής τάξης για να γράψει το Οι Αλήτες του Παρισιού και του Λονδίνου και το Ο δρόμος προς την αποβάθρα του Γουίγκαν. Πολέμησε κατά του φασισμού στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, παραλίγο να πεθάνει από τραύμα στο λαιμό. Η σύγκρουση ενίσχυσε τη σοσιαλιστική του πολιτική: «Ό,τι έγραψε μετά από αυτό ήταν κατά του ολοκληρωτισμού και υπέρ της δημοκρατίας», λέει ο Μπλερ.

Σειρά αφισών του Υπουργείου Πληροφοριών σε τοίχο στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1942 / Photo: Imperial War Museum

Προειδοποίηση και όχι προφητεία

Ο Όργουελ έγραψε το 1984 ενώ πάλευε με τη φυματίωση στο νησί Jura της Σκωτίας, γνωρίζοντας ότι η κατάστασή του επιδεινωνόταν καθώς έγραφε το μυθιστόρημα, λέει ο Τέιλορ. Μόλις τελείωσε το χειρόγραφο, πήγε σε νοσοκομείο του Λονδίνου για θεραπεία, όπου παντρεύτηκε τη βοηθό του Sonia Brownell από το κρεβάτι του νοσοκομείου. Ο συγγραφέας πέθανε τρεις μήνες αργότερα σε ηλικία 46 ετών. Ο Ρίτσαρντ Μπλερ, τον οποίο ο Όργουελ είχε υιοθετήσει με την πρώτη του σύζυγο, Eileen O’Shaughnessy, λίγο πριν από τον θάνατό της το 1945, ήταν τότε 5 ετών.

Αν και ο Όργουελ περιέγραψε το 1984 ως προειδοποίηση και όχι ως προφητεία, οι μελετητές έχουν επιδείξει σημαντικό ενδιαφέρον για τη χαρτογράφηση των φαντασιώσεων του συγγραφέα στον σύγχρονο κόσμο. «Όταν άρχισα να γράφω, αυτό με το οποίο ασχολήθηκα ήταν κάτι που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε “σπουδές Όργουελ”. Και τώρα υπάρχει μια βιομηχανία Όργουελ», λέει ο Τέιλορ, ο οποίος έχει δημοσιεύσει δύο βιογραφίες του συγγραφέα. (Η τελευταία του, που κυκλοφόρησε το 2023, ενημερώθηκε από νέο πρωτογενές υλικό).

Δημοκρατικός σοσιαλιστής και αντισταλινικός

Ο Τέιλορ αποδίδει αυτή τη δημοτικότητα στην «αλλόκοτη ικανότητα του Όργουελ … να προβλέπει τόσα πολλά από τα πράγματα που μας απασχολούν εδώ στη δεκαετία του 2020». Σημειώνει ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Όργουελ προσελκύει κυρίως πολιτικό και λογοτεχνικό κοινό, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι επιστημονικοί κύκλοι είναι όλο και πιο περίεργοι για την πρόβλεψη του Όργουελ για τη σύγχρονη τεχνολογία και τις μεθόδους παρακολούθησης.

«Υπάρχει κάτι στο έργο του που συνεχώς επανεφευρίσκεται και επανενεργοποιείται» σε σχέση με γεγονότα που συνέβησαν πολύ μετά το θάνατο του Όργουελ, λέει ο Alex Woloch, φιλόλογος στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. «Θεωρώ τον Όργουελ ως ένα κείμενο στο οποίο οι άνθρωποι μπορούν να στραφούν για να αντιμετωπίσουν πολλά διαφορετικά είδη πολιτικών προβλημάτων, και ιδιαίτερα την προπαγάνδα, τη λογοκρισία και την πολιτική διπροσωπία».

Η «κύρια σημασία του Όργουελ στις ΗΠΑ σφυρηλατήθηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου», λέει ο Woloch. Δημοκρατικός σοσιαλιστής και αντισταλινικός, ο Όργουελ μπόρεσε να «αναπαραστήσει τις αντιφάσεις της κομμουνιστικής ιδεολογίας, το χάσμα μεταξύ της αυτοεικόνας της και της πραγματικότητάς της». Το 1984 και η Φάρμα των Ζώων «κατανοήθηκαν ως τα υποδειγματικά αντικομμουνιστικά κείμενα», ενσωματώθηκαν στα προγράμματα σπουδών των ΗΠΑ και διδάχθηκαν ευρέως τις δεκαετίες που ακολούθησαν.

Αν και ο Όργουελ περιέγραψε το 1984 ως προειδοποίηση και όχι ως προφητεία, οι μελετητές έχουν επιδείξει σημαντικό ενδιαφέρον για τη χαρτογράφηση των φαντασιώσεων του συγγραφέα στον σύγχρονο κόσμο

Ο Όργουελ πέθανε μόλις επτά μήνες μετά τη δημοσίευση του 1984, τον Ιούνιο του 1949 / Photo: Wikimedia Commons

Τα γραπτά του Όργουελ μπορούσαν να διεκδικηθούν από πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους

«Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου», προσθέτει ο Woloch, «τα γραπτά του Όργουελ μπορούσαν να διεκδικηθούν από πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους που επιχειρηματολογούσαν ενάντια σε αυτό που θεωρούσαν ως διάφορες μορφές πολιτικής εξαπάτησης», από το μαρξιστικό Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων μέχρι την υπερσυντηρητική John Birch Society*.

(*Μια αμερικανική δεξιά πολιτική ομάδα υπεράσπισης, που ιδρύθηκε το 1958. Είναι αντικομμουνιστική, υποστηρίζει τον κοινωνικό συντηρητισμό και συνδέεται με υπερσυντηρητικές, ακροδεξιές και λαϊκιστικές δεξιές ιδέες).

«Είναι πολύ δύσκολο να σκεφτεί κανείς άλλον συγγραφέα που θαυμάζεται τόσο πολύ από όλα τα μέρη του πολιτικού φάσματος», λέει ο Τέιλορ. «Είναι σχεδόν μοναδικός με αυτόν τον τρόπο».

Προσαρμοσμένο στις ανάγκες ενός ευρέος φάσματος αναγνωστών, το 1984 απέκτησε ζωή πέρα από τον συγγραφέα του και τις σελίδες του. Στο επερχόμενο βιβλίο της, George Orwell and Communist Poland: Émigré, Official and Clandestine Receptions, η Krystyna Wieszczek, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, διερευνά τη χρήση του 1984 ως εργαλείο αντίστασης. Το μυθιστόρημα «παρείχε ένα εύχρηστο λεξιλόγιο που οι αναγνώστες] μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για να ονομάσουν το φαινόμενο» της καταπίεσης», λέει η Wieszczek. Αντίτυπα εισήχθησαν λαθραία στην Πολωνία και σε άλλες χώρες πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα που χώριζε την Ανατολική Ευρώπη από τη Δυτική, κάποια μάλιστα στη διπλωματική τσάντα ενός γραμματέα της γαλλικής πρεσβείας στη Βαρσοβία.

Είχε ένα είδος απελευθερωτικού αντίκτυπου

Τη δεκαετία του 1950, μια επιχείρηση της CIA έστειλε τη Φάρμα των Ζώων και άλλα «έντυπα από τη Δύση στις κομμουνιστικές χώρες με αερόστατα γεμάτα με αέριο», λέει η Wieszczek. Πολλοί Πολωνοί όμως αντιδρούσαν σε αυτή την τακτική, φοβούμενοι μια επανάληψη της καταστροφικής και αποτυχημένης εξέγερσης της Βαρσοβίας του 1944. Μέσω σημείων διανομής σε όλη την Ευρώπη, οι ΗΠΑ έστειλαν επίσης εκατομμύρια αντίτυπα αντικομμουνιστικής λογοτεχνίας, συμπεριλαμβανομένου του 1984, στην Πολωνία.

Σύμφωνα με την Wieszczek, έρευνες δείχνουν ότι το 26% του ενήλικου πληθυσμού της Πολωνίας -περίπου επτά εκατομμύρια άνθρωποι- είχε κάποια πρόσβαση σε παράνομες εκδόσεις τη δεκαετία του 1980. Οι εκδόσεις των Πολωνών εμιγκρέδων, όπως η Kultura στο Παρίσι, εξασφάλιζαν επίσης ότι οι απαγορευμένες εκδόσεις έφταναν στο κοινό του ανατολικού μπλοκ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Με θράσος, μια από τις εκδόσεις της Kultura για το 1984 χρησιμοποίησε ακόμη και μια «αφίσα σοβιετικών μαχητών ως εξώφυλλο», λέει η Wieszczek.

«Πολλοί άνθρωποι διάβασαν το 1984 ως ένα πολύ αρνητικό, απαισιόδοξο βιβλίο, αλλά … είχε ένα είδος απελευθερωτικού αντίκτυπου … για ορισμένους αναγνώστες», εξηγεί. Διάβαζαν ένα απαγορευμένο βιβλίο για απαγορευμένα βιβλία που αντανακλούσε, σε έναν βαθμό, τις δικές τους συνθήκες.

H φάρμα των Ζώων του 1954 / trailer 

 

Υπάρχει ελπίδα επειδή οι άνθρωποι καταλαβαίνουν

«Το 1984 είναι ένα φρικτό βιβλίο», προσθέτει η Wieszczek. «Δεν το ξεχνάς ποτέ – μένει μαζί σου, αυτή η μεγάλη πίεση στο στήθος και στο στομάχι. Αλλά με κάποιο τρόπο, έφερε την ελπίδα. Υπήρχε αυτός ο άνθρωπος στην άλλη πλευρά του Σιδηρούν Παραπετάσματος που μας καταλάβαινε. Υπάρχει ελπίδα επειδή οι άνθρωποι καταλαβαίνουν».

Το 1984, ένα πρωτεϊκό κείμενο για πολιτικά, διανοητικά και υπόγεια κινήματα, βρήκε απήχηση και στη λαϊκή κουλτούρα. Οι μυριάδες καλλιτεχνικές ερμηνείες του διερευνώνται στο βιβλίο του Dorian Lynskey με τίτλο The Ministry of Truth: The Biography of George Orwell’s 1984. Το μυθιστόρημα ενέπνευσε τηλεοπτικές εκπομπές, ταινίες, θεατρικά έργα, ένα άλμπουμ του David Bowie (αν και η χήρα του Όργουελ, Σόνια, απέρριψε την πρόταση του καλλιτέχνη να δημιουργήσει ένα μιούζικαλ για το 1984), ακόμη και ένα «Victory gin» κοκτέιλ βασισμένο στα ζοφερά οινοπνευματώδη ποτά που περιγράφονται στο μυθιστόρημα. Αναφέρθηκε σε τραγούδια του Τζον Λένον και του Στίβι Γουόντερ και κατονομάστηκε από τον δολοφόνο Λι Χάρβεϊ Όσβαλντ ως ένα από τα αγαπημένα του βιβλία.

Και οι εικόνες του συνεχίζουν να διαμορφώνουν την αντίληψη του κοινού για το τι θα μπορούσε να συμβεί αν το 1984 δεν ήταν τελικά μυθοπλασία.

Ο όρος «οργουελικός»

Τον Ιανουάριο του 1984, μια διαφήμιση της Apple Macintosh σε σκηνοθεσία του Ρίντλεϊ Σκοτ προβλήθηκε κατά τη διάρκεια του Super Bowl. Απεικόνιζε μια αθλήτρια να συντρίβει μια οθόνη τύπου Big Brother που εξέπεμπε στις υποταγμένες μάζες και κατέληγε με το σλόγκαν: «Θα δείτε γιατί το 1984 δεν θα είναι σαν το “1984”». Το υπονοούμενο ήταν ότι η αγορά προϊόντων Apple θα ξεχώριζε τους ανθρώπους από το πλήθος. Σε μια οργουελική ανατροπή, αν και η διαφήμιση τοποθετούσε την Apple ως το αουτσάιντερ απέναντι στην κυρίαρχη IBM, η εταιρεία είχε στην πραγματικότητα ανταγωνιστικό μερίδιο αγοράς, διεκδικώντας το 25% έναντι του 24% της IBM στο τέλος του 1983.

Αν και ο όρος «οργουελικός» μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει το ύφος του Όργουελ, «η κλασική χρήση… είναι για τους πολιτικούς [που] κάνουν τραγελαφική κατάχρηση της γλώσσας για ιδεολογικούς σκοπούς και χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να συγκαλύψουν ή να διαστρεβλώσουν την πραγματικότητα αντί να την εκθέσουν», λέει ο Woloch.

Σήμερα, η φράση έχει γίνει ένα «αιωρούμενο σημαίνον», λέει ο Τέιλορ. «Χρησιμοποιείται τόσο τακτικά που στην πραγματικότητα δεν σημαίνει τίποτα». Αναφέρει έναν πολιτικό που έκανε κατάχρηση του «οργουελικού» για να διαμαρτυρηθεί για μια αντιληπτή προσωπική αδικία (ένα ακυρωμένο συμβόλαιο βιβλίου).

David Bowie Diamond Dogs 1984 Live

«Μπορεί να σημαίνει τα πάντα και τίποτα ταυτόχρονα»

«Τα βιβλία του Όργουελ έχουν τόσο ευρεία διάδοση που μπορείτε να τον χρησιμοποιήσετε για να περιγράψετε οτιδήποτε, πραγματικά», προσθέτει ο Τέιλορ. «Η λέξη μπορεί να σημαίνει τα πάντα και τίποτα ταυτόχρονα».

Αυτό είναι ειρωνικό, δεδομένου του πόσο ακριβής ήταν ο Όργουελ όσον αφορά τη γλώσσα. Η αναγωγή της γλώσσας και της δημιουργικής σκέψης σε «Newspeak» στο μυθιστόρημα συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην καταπίεση του πληθυσμού. Ο Όργουελ «ήταν παθιασμένα προσηλωμένος στη γλώσσα ως συμβόλαιο ζωτικής σημασίας για όλα τα άλλα συμβόλαιά μας», γράφει η Ρεμπέκα Σόλνιτ στο βιβλίο Orwell’s Roses.

Είναι «υπόδειγμα της γραφής ως ικανότητας να επικοινωνούμε την εμπειρία άλλων ανθρώπων», λέει ο Seaton, «… οπότε το να διαβάζεις τον Όργουελ σημαίνει, κατά μία έννοια, να υπερασπίζεσαι τη γλώσσα και τη γραφή».

Η άρνηση της αντικειμενικής αλήθειας

Το κύριο ερώτημα του Όργουελ, σύμφωνα με τον Woloch, «είναι πώς, ως σκεπτόμενος άνθρωπος και δίκαιος άνθρωπος, αντιμετωπίζεις τη γνήσια διεισδυτικότητα των πολιτικών προβλημάτων που συνθέτουν τον κόσμο στον οποίο ζούμε;».

Ο μελετητής παραθέτει την περίφημη φράση του Όργουελ από ένα δοκίμιο του New Leader του 1938: «Δεν είναι δυνατόν για κανένα σκεπτόμενο άτομο να ζει σε μια τέτοια κοινωνία όπως η δική μας χωρίς να θέλει να την αλλάξει».

«Τα τρία μεγάλα θέματα του 1984 που οι άνθρωποι οφείλουν να έχουν κατά νου», προτείνει ο Τέιλορ, «είναι η άρνηση της αντικειμενικής αλήθειας, την οποία βλέπουμε παντού γύρω μας, σε κάθε πόλεμο που διεξάγεται αυτή τη στιγμή οπουδήποτε στον κόσμο και σε αρκετές εγχώριες πολιτικές καταστάσεις επίσης- η χειραγώγηση της γλώσσας και η χρήση των λέξεων για να ξεγελάσουν τους ανθρώπους- και η άνοδος της κοινωνίας της επιτήρησης. Αυτός είναι για μένα ο ορισμός του επιθέτου “οργουελικός” στον 21ο αιώνα».

Το «οργουελικό» διαφημιστικό της Apple Macintoch το 1984


*Με στοιχεία απόsmithsonianmag.com

ΠΗΓΗ

Ακολουθήστε το simpleradio.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Written by: Νίκος Γεωργακόπουλος

Rate it

Post comments (0)

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


Κάντε εγγραφή στο newsletter

    0%