Όταν η Σοβιετική Ένωση ονειρεύτηκε να κατακτήσει το Σύμπαν – Η ιστορία μέσα από αφίσες

Από τον Γιούρι Γκαγκάριν μέχρι τις αφίσες με κόκκινους κοσμοναύτες και φουτουριστικές πόλεις, η σοβιετική διαστημική εποχή δημιούργησε μία από τις πιο εντυπωσιακές αισθητικές ταυτότητες του 20ού αιώνα, με αφορμή την έκθεση «Κοσμοναύτες: Η Γέννηση της Διαστημικής Εποχής» που θα έγινε στο Μουσείο Επιστημών, στο Λονδίνο.

Η Σοβιετική Ένωση πέρασε από πολλές διαφορετικές καλλιτεχνικές φάσεις, από τον επαναστατικό κονστρουκτιβισμό μέχρι τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό της σταλινικής περιόδου.

Ωστόσο, καμία αισθητική δεν αποδείχθηκε τόσο γοητευτική και ονειρική όσο η τέχνη της σοβιετικής διαστημικής εποχής.

Με φουτουριστικά τοπία, έντονα κόκκινα χρώματα και κοσμοναύτες που κοιτούσαν το άπειρο με θαυμασμό και αποφασιστικότητα, η σοβιετική προπαγάνδα μετέτρεψε το Διάστημα σε σύμβολο δύναμης, προόδου και ιδεολογικής υπεροχής.

Η μεγάλη έκρηξη αυτής της αισθητικής ήρθε μετά την ιστορική αποστολή του Γιούρι Γκαγκάριν στις 12 Απριλίου 1961, όταν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που πραγματοποίησε τροχιά γύρω από τη Γη με το διαστημόπλοιο Vostok 1.

Ο Γκαγκάριν μετατράπηκε αμέσως σε παγκόσμιο σύμβολο της σοβιετικής υπεροχής, με το Κρεμλίνο να τον παρουσιάζει ως την απόλυτη απόδειξη ότι το σοσιαλιστικό σύστημα μπορούσε να κατακτήσει ακόμη και το Διάστημα.

Η εφημερίδα Pravda πανηγύριζε τότε ειρωνικά απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες:
«Το σύστημα της ελεύθερης αγοράς αποδεικνύεται ανίκανο να ανταγωνιστεί τον σοσιαλισμό σε έναν τόσο σύγχρονο τομέα όπως η διαστημική έρευνα».

Η διαστημική κούρσα δεν επηρέασε μόνο την πολιτική και την επιστήμη, αλλά και την καθημερινή ζωή στη Σοβιετική Ένωση. Η αισθητική του Διαστήματος πέρασε σε αφίσες, γραμματόσημα, παιδικά παιχνίδια, βιβλία, ηλεκτρικές συσκευές και δημόσια έργα.

Ηλεκτρικές σκούπες σχεδιάζονταν σαν πλανήτες, ξυριστικές μηχανές θύμιζαν τον Sputnik, ενώ σταθμοί μετρό και μνημεία διακοσμούνταν με κοσμοναύτες και γαλαξίες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο σταθμός Kosmonavtlar στο μετρό του Ουζμπεκιστάν, γεμάτος τοιχογραφίες κοσμοναυτών και φωτιστικά που παραπέμπουν στον Γαλαξία, αλλά και το επιβλητικό Μνημείο των Κατακτητών του Διαστήματος στη Μόσχα.

Η σοβιετική διαστημική τέχνη συνδύαζε την επιστημονική πρόοδο με μια σχεδόν ουτοπική πίστη στο μέλλον. Οι αφίσες παρουσίαζαν τον «Νέο Σοβιετικό Άνθρωπο» όχι μόνο ως εργάτη και επαναστάτη, αλλά και ως εξερευνητή του σύμπαντος.

Συνθήματα όπως «Δόξα στους κατακτητές του σύμπαντος!» ή «Από τα μαθητικά μοντέλα στα διαστημόπλοια!» αποτύπωναν το όραμα μιας κοινωνίας που πίστευε ότι το μέλλον της ανήκει.

Ακόμη και όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες κέρδισαν τη μάχη της Σελήνης με την αποστολή του Apollo 11 και τον Νιλ Άρμστρονγκ, η σοβιετική εμμονή με το Διάστημα δεν σταμάτησε. Μέχρι και τη δεκαετία του ’80, οι κοσμοναύτες συνέχισαν να κυριαρχούν στη σοβιετική εικονογραφία, παρά τη σταδιακή παρακμή της ΕΣΣΔ.