Η μονομαχία Μοντγκόμερι – Ρόμελ: Η μάχη του Ελ Αλαμέιν που άλλαξε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Πριν από 50 χρόνια πέθανε ο Βρετανός στρατάρχης που οδήγησε τους Συμμάχους στη νίκη στο Ελ Αλαμέιν. Η στρατηγική του απέναντι στην θρυλική «Αλεπού της Ερήμου» θεωρείται μία από τις καθοριστικές στιγμές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η ιστορία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου είναι γεμάτη από θρυλικές στρατιωτικές αντιπαραθέσεις, όμως λίγες υπήρξαν τόσο καθοριστικές όσο εκείνη ανάμεσα στον Βρετανό στρατάρχη Bernard Montgomery και τον Γερμανό διοικητή Erwin Rommel.

Η σύγκρουση των δύο στρατηγών κορυφώθηκε στη Second Battle of El Alamein το 1942, μια μάχη που θεωρείται σημείο καμπής για τον World War II.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Winston Churchill περιέγραψε με χαρακτηριστικό τρόπο τον Μοντγκόμερι: «Στην ήττα ανίκητος· στη νίκη ανυπόφορος». Παρά τον δύσκολο χαρακτήρα του, η στρατηγική του αποδείχθηκε καθοριστική.

Η άφιξη του Μοντγκόμερι στην έρημο

Το καλοκαίρι του 1942 η κατάσταση για τους Συμμάχους ήταν κρίσιμη. Οι γερμανικές δυνάμεις στη Βόρεια Αφρική προέλαυναν και απειλούσαν να καταλάβουν την Αίγυπτο και το Κάιρο.

Επικεφαλής των γερμανικών στρατευμάτων ήταν ο Ρόμελ, διοικητής του Afrika Korps, ο οποίος είχε αποκτήσει τη φήμη στρατιωτικής ιδιοφυΐας και είχε κερδίσει το προσωνύμιο «Αλεπού της Ερήμου».

Όταν ο Μοντγκόμερι ανέλαβε τη διοίκηση της Βρετανικής 8ης Στρατιάς τον Ιούλιο του 1942, βρήκε έναν στρατό κουρασμένο και αποθαρρυμένο. Από την πρώτη στιγμή προσπάθησε να αλλάξει το κλίμα. Το μήνυμά του προς τους στρατιώτες ήταν ξεκάθαρο: δεν θα υπάρξει άλλη υποχώρηση.

Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, τους είπε χαρακτηριστικά ότι θα κρατούσαν τη θέση τους πάση θυσία: αν δεν μπορούσαν να μείνουν ζωντανοί, θα έμεναν εκεί νεκροί.

Η στρατηγική απέναντι στον Ρόμελ

Παρότι αναγνώριζε την ικανότητα του αντιπάλου του, ο Μοντγκόμερι θεωρούσε ότι ο Ρόμελ διέθετε ένα σημαντικό μειονέκτημα: εστίαζε υπερβολικά στη μάχη της πρώτης γραμμής και λιγότερο στη διοικητική οργάνωση και την εφοδιαστική υποστήριξη.

Ο ίδιος πίστευε ότι η επιτυχία στον πόλεμο εξαρτάται εξίσου από την οργάνωση πίσω από το μέτωπο. Για να κατανοήσει καλύτερα τον αντίπαλό του, είχε μάλιστα στο στρατηγείο του μια φωτογραφία του Ρόμελ. Συχνά τη μελετούσε προσπαθώντας να προβλέψει τις κινήσεις του.

Για μήνες προετοίμαζε την επίθεση, εκπαιδεύοντας τις μονάδες και συγκεντρώνοντας εξοπλισμό. Η στρατηγική του ήταν μεθοδική: πρώτα διάρρηξη της γερμανικής άμυνας, έπειτα σκληρή μάχη φθοράς και τέλος η τελική διάσπαση.

Η μάχη του Ελ Αλαμέιν

Η επίθεση ξεκίνησε στις 23 Οκτωβρίου 1942 με έναν από τους μεγαλύτερους βομβαρδισμούς του πολέμου. Στόχος ήταν να ανοίξουν δρόμοι μέσα από τα εκτεταμένα ναρκοπέδια των Γερμανών ώστε να περάσουν τα συμμαχικά άρματα μάχης.

Η πρώτη φάση της επιχείρησης ονομάστηκε «Operation Lightfoot». Παρά τις βαριές απώλειες και από τις δύο πλευρές, οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν σημαντικό αριθμητικό πλεονέκτημα.

Η δεύτερη φάση, «Operation Supercharge», ξεκίνησε τη νύχτα της 1ης προς 2 Νοεμβρίου. Τα βρετανικά τεθωρακισμένα κατάφεραν να διασπάσουν την τελική γραμμή άμυνας των δυνάμεων του Άξονα.

Ο Ρόμελ αντιμετώπιζε πλέον σοβαρά προβλήματα ανεφοδιασμού, ιδιαίτερα σε καύσιμα και εξοπλισμό. Μέχρι το τέλος της μάχης, ο στόλος των αρμάτων του είχε σχεδόν καταστραφεί.

Η αρχή της συμμαχικής αντεπίθεσης

Η νίκη στο Ελ Αλαμέιν αποτέλεσε σημαντική καμπή στον πόλεμο της Βόρειας Αφρικής. Η 8η Στρατιά προχώρησε σε μια μακρά καταδίωξη των γερμανικών δυνάμεων, διασχίζοντας περίπου 3.200 χιλιόμετρα.

Μέχρι τον Μάιο του 1943 οι υπόλοιπες δυνάμεις του Άξονα στη Βόρεια Αφρική είχαν παραδοθεί. Η συμμαχική επιτυχία άνοιξε τον δρόμο για την εισβολή στη Σικελία και αργότερα στην Ιταλία.

Για πολλούς ιστορικούς, η μάχη του Ελ Αλαμέιν ήταν η στιγμή που η δυναμική του πολέμου άρχισε να αλλάζει υπέρ των Συμμάχων.

Οι δύο αντίπαλοι της ιστορίας

Οι δύο στρατηγοί άφησαν διαφορετικές κληρονομιές. Ο Μοντγκόμερι συνέχισε να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις επιχειρήσεις των Συμμάχων στην Ευρώπη και παρέμεινε μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα.

Ο Ρόμελ, από την άλλη, δεν έζησε για να δει το τέλος του πολέμου. Το 1944, αφού συνδέθηκε με το σχέδιο δολοφονίας του Χίτλερ, αναγκάστηκε από το ναζιστικό καθεστώς να αυτοκτονήσει.

Παρά τις διαφορετικές τους πορείες, η αντιπαράθεση Μοντγκόμερι–Ρόμελ παραμένει μία από τις πιο εμβληματικές στρατιωτικές «μονομαχίες» του 20ού αιώνα – μια σύγκρουση στρατηγικής, χαρακτήρων και ιστορικών συγκυριών που καθόρισε την εξέλιξη του πολέμου.